Użytkownik
Hasło


Lekcje
FAQ


Lekcja 14

Czasowniki

 
 

Czasowniki
I Pierwsza grupa czasowników
II Druga grupa czasowników
III wyjątki

Czasowniki stanowią najtrudniejszą do opanowania japońską część mowy. Przede wszystkim dlatego, że to właśnie poprzez czasowniki wyraża się najczęściej wzajemny stosunek osób prowadzących rozmowę. Jest wiele czasowników, które honoryfikują, „podwyższają rangę” naszego rozmówcy (można tu podać polski czasownik „konsumować” używany w zasadzie tylko w doniosłych sytuacjach, wobec osób szczególnie szanowanych itp.); a także takich, które „obniżają pozycję” osoby będącej na niższym szczeblu w hierarchii społecznej. Japończycy w relacjach interpersonalnych zawsze starają się mówić o sobie skromnie, zaś o swoich rozmówcach wyrażać się z szacunkiem. Stąd też istnieją w japońskim pary bądź nawet liczniejsze grupy czasowników o podobnym znaczeniu, ale używane w innych sytuacjach, dla oddania szacunku lub wyrażenia skromności itp. Dla przykładu można podać trzy czasowniki japońskie oznaczające „być, istnieć”:

Irassharu – używany wobec osób nobilitowanych, starszych od nas, usytuowanych w hierarchii społecznej wyżej od nas, wobec których chcemy lub powinniśmy być szczególnie grzeczni...itd.
Iru – neutralny, umiarkowanie grzeczny, używany najczęściej wobec osób, które są w podobnym wieku i na równi z nami w hierarchii.
Oru - skromny, używany tylko w odniesieniu do nas samych, oznaczający pokorę, uniżenie itp.

Na dodatek każdą z powyższych form należałoby jeszcze dodatkowo „ugrzecznić”, bowiem są to postaci czasowników występujące w słowniku jako hasła (w polskim są to bezokoliczniki). Powinniśmy zmienić je, jeśli chcemy być grzeczniejsi. Takie wyjściowe postaci czasowników nazywa się „formami słownikowymi”, są to najprostsze formy, którymi można się posługiwać w zażyłych kontaktach, w stosunku do dobrze znanych nam osób, wśród osób młodych lub w tym samym wieku. Zanim jednak dobrze się z kimś zaprzyjaźnimi, musimy umieć odmieniać formy czasowników, aby nabrały charakteru „grzecznych” i mogły nam służyć w rozmowie z osobami starszymi, nowo poznanymi itp. Żeby odmieniać japońskie czasowniki, trzeba najpierw poznać ich rodzaje.

I Pierwsza grupa czasowników (tzw. czasowniki spółgłoskowe), do której należą m.in.:
kaku – pisać
isogu – spieszyć się
dasu – wyjmować
matsu – czekać
shinu – umierać (jedyny czasownik kończący się –nu)
iu – mówić (wymawiaj: iju)
tobu – latać
yomu – czytać
wakaru – rozumieć
toru – wziąć
Pamiętajmy o tym, że formy słownikowe japońskich czasowników nie są bezokolicznikami, mogą być używane w zdaniach z rozmaitymi podmiotami. Polskie bezokoliczniki są tu podane jedynie dla wyjaśnienia znaczenia japońskich przykładów.
Są to przykłady czasowników wszystkich możliwych końcówek fleksyjnych w tej grupie.
Aby „ugrzecznić” te formy czasowników należy najpierw przyjżeć się ostatniej sylabie (jest to w tej grupie jakaś spółgłoska z samogłoską -u lub tylko samogłoska -u – w starym języku japońskim czasowniki takie miały końcówkę –fu <np. afu>, z której spółgłoska z czasem zanikła, ale przynależność do grupy spółgłoskowej pozostała), a następnie zmienić w jej obrębie samogłoskę u na i (pamiętając o zachowaniu spółgłoski) . W ten sposób otrzymamy następujące postaci czasowników:
kaki-
isogi-
dashi- (w hiraganie w szeregu spółgłoski „s” brak formy „si”, - zamiast niej występuje sylaba „shi”)
machi- (w hiraganie w szeregu spółgłoski „t” brak formy „ti”, - zamiast niej występuje sylaba „chi”)
shini-
ii-
tobi-
yomi-
wakari-
tori-
Do tak zmienionych form czasowników należy już teraz tylko dodać uniwersalną końcówkę – masu (wymawiaj: mas), a otrzymamy gotowe, grzeczne postaci czasowników, których śmiało możemy używać bez obawy narażenia się na gwałtowną reakcję urażonych naszą wypowiedzią Japończyków:
kakimasu – piszę, piszesz, pisze ....
isogimasu – śpieszę się, śpieszysz się, śpieszy się ....
dashimasu – wyjmuję, wyjmujesz, wyjmuje ....
machimasu – czekam, czekasz, czeka...
shinimasu – umieram, umierasz, umiera...
iimasu – mówię, mówisz, mówi...
tobimasu – lecę, lecisz, leci...
yomimasu – czytam, czytasz, czyta...
wakarimasu – rozumiem, rozumiesz, rozumie...
torimasu – golę, golisz, goli...

Czasowniki japońskie nie poddają się koniugacji; jedna postać czasownika stosowana jest w przypadku wszystkich podmiotów zdanń, i to od niego zależy, jak przetłumaczymy zdanie japońskie na język polski.

Watashi-wa kakimasu. – Ja piszę.
Anata-wa kakimasu. – Ty piszesz.
Kare-wa kakimasu. – On pisze.
Kanojo-wa kakimasu. – Ona pisze.
Watashitachi-wa kakimasu. – My piszemy.
Anatatachi-wa kakimasu. – Wy piszecie.
Karera-wa kakimasu. – Oni piszą.

II Druga grupa czasowników (tzw. czasowniki samogłoskowe), do której należą czasowniki z końcówką fleksyjną – iru lub – eru:
miru – oglądać
ochiru – spadać
taberu – jeść
deru – wychodzić
W przypadku tych czasowników wystarczy odrzucić końcówkę fleksyjną – -ru i do tak utworzonej postaci rdzenia czasownika dodać wyżej wymieniony już sufiks – masu:
mimasu – oglądam, oglądasz, ogląda
ochimasu – spadam, spadasz, spada
tabemasu – jem, jesz, je
demasu – wychodzę, wychodzisz, wychodzi ...itd.

Należy zwrócić uwagę na to, że wykładnikiem przynależności czasowników do tej grupy nie jest sama końcówka - ru lecz samogłoska „i” lub „e” występująca przed nią (czyli końcówki –eru, -iru).
W pierwszej grupie czasowników także są formy z końcówką fleksyjną –ru, ale przed nią stoi „a”, „u” bądź „o”. Proszę porównać przykłady obydwu grup.

III wyjątki Na koniec zostały jeszcze czasowniki - wyjątki, z których na razie poznamy dwa najważniejsze:
suru – robić
kuru – przychodzić
Grzeczne ich formy to postaci wyjątkowe:

shimasu – robię, robisz, robi (wymawiaj: simas)
kimasu – przychodzę, przychodzisz, przychodzi .. itd.

Końcówkę – masu należy zawsze wymawiać: mas (z niemym „u” na końcu).

Na zakończenie trzeba wspomnieć o dużej grupie czasowników, będących hybrydami. Niektóre złożenia (rzeczowniki) łączą się z czasownikiem „suru” i tworzą w ten sposób nowy czasownik. W zapisie łacińskim stosuje się myślnik pomiędzy dwoma członami takiego czasownika, jak w przykładach poniżej:

benkyō (nauka) + suru (robić) = uczyć się
sōji (porządek) + suru = sprzątać
sanpo (spacer) + suru = spacerować

W tych przypadkach grzeczne formy opierają się na odmianie tylko wyjątkowego czasownika: suru.

benkyō-shimasu (uczę się, uczysz się, uczy się...)
sōji-shimasu (sprzątam, sprzątasz, sprząta...)
sanpo-shimasu (spaceruję, spacerujesz, spaceruje...).

 

Copyright PJWSTK © 2006 by Piotr Werocy