Użytkownik
Hasło


Lekcje
FAQ


Lekcja 16

Czy nie poszedłbyś w sobotę do kina?

czasowniki kierunkowe, okoliczniki czasu

 
 

Czasowniki „kierunkowe” to takie, które oznaczają w zdaniu ruch podmiotu lub przemieszczanie przedmiotu - dopełnienia w jakimś kierunku, np.: jechać, wracać, iść, wsiadać, wkładać itp. Takie czasowniki w zdaniach japońskich najczęściej wymagają użycia „partykuł kierunku”, takich jak: -ni („do”), -e („w stronę”), -kara („od, z, ze”), -made („do”). Partykuła „-e” zapisywana jest wyjątkowo znakiem へ.
Japońskie czasowniki związane z ruchem agensa lub przemieszczaniem dopełnienia w jakimś kierunku to np.:
iku – iść, jechać
kuru – przychodzić, przyjeżdżać
aruku – iść pieszo
hairu – wchodzić (wyjątek! odmienia się jak czasownik z gr. spółgł.)
hashiru – biec (wyjątek! odmienia się jak czasownik z grupy spółgł.)
ireru – wkładać
noru – wsiadać
kaeru – wracać (wyjątek! należy do gr. spółgł. – porównaj z samogłoskowym „kaeru” – „zmieniać” )
dasu – wyjmować, wysyłać (np. list)
deru – wychodzić
Przy czasownikach nieprzechodnich (tzn. takich, od których nie można utworzyć strony biernej: przyjść, iść itp. ), w zdaniach bez dopełnienia (odpowiadającego na pytanie: kogo?, co?) najczęściej zachodzi potrzeba zastosowania jednej ze wspomnianych wcześniej „partykuł kierunkowych”.
(Ja) Jadę do szkoły. (Watashi-wa) Gakkō-ni ikimasu.
わたしはがっこうにいきます。
私は学校に行きます。
On idzie w stronę parku. Kare-wa kōen-e ikimasu).
かれはこうえんへいきます。
彼は公園へ行きます。
Ona przychodzi do mojego domu. Kanojo-wa watashi-no uchi-ni kimasu.
かのじょはわたしのうちにきます。
彼女は私のうちに来ます。
Ta droga idzie do morza. Kono michi-wa umi-made ikimasu.
このみちはうみまでいきます。
この道は海まで行きます。
Nauczyciel przyjedzie z Japonii. Sensei-wa Nihon-kara kimasu.
せんせいはにほんからきます。
先生は日本から来ます。
Mama wraca z pracy o 4-tej. Haha-wa shigoto-kara yoji-ni kaerimasu.
はははしごとからよじにかえります。
母は仕事から4時に帰ります。
Tata wsiada do auta. Chichi-wa kuruma-ni norimasu.
ちちは くるまに のります。
父は車に乗ります。 

W przypadku czasowników przechodnich (takich, od których można utworzyć stronę bierną) często się zdarza, że w zdaniu należy użyć zarówno partykuły dopełnieniowej –o をjak i którejś z „kierunkowych” –ni にalbo –e.

Wkładam pieniądze do portfela.  Okane-o saifu-ni iremasu.
おかねをさいふにいれます。
お金を財布に入れます。
Ona wyjmuje klucze z torby.  Kanojo-wa kagi-o kaban-kara dashimasu.
かのじょはかぎをかばんからだします。
彼女は鍵をかばんから出します。

 

! Bywa jednak tak, że także przy czasownikach oznaczających ruch jak np.: aruku („iść pieszo”), wataru („przechodzić”), należy zastosować partykułę を. Zdarza się to w zdaniach mówiących o drodze lub miejscu, po którym się podmiot zdania przemieszcza. Na przykład:

Idę ulicą. Michi-o arukimasu.    みちをあるきます。
道を歩きます。  
Przechodzę przez ulicę. Michi-o watarimasu.   みちをわたります。
道を渡ります。
Spaceruję po parku.  Kōen-o sanpo-shimasu. こうえんをさんぽします。
公園を散歩します。
Spróbujmy do przykładowych zdań wstawić określenia czasu. Okoliczniki czasu stoją w zdaniu japońskim najczęściej po podmiocie, choć ich pozycja może się zmieniać w zależności od sensu przekazu i ich znaczenia w zdaniu. Poniżej przedstawiono przysłówki, które mogą być okolicznikami czasu w zdaniach w czasie teraźniejszym bądź przyszłym.

ima – teraz
itsumo – zawsze („nigdy” w zdaniu z zaprzeczoną formą czasownika)
yoku – często
tokidoki – czasami, od czasu do czasu
kyō – dzisiaj
ashita – jutro (czas teraźn. czasownika odnosi się także do przyszłości)
asatte – pojutrze
asa – rano
hiru – południe (w południe)
yoru – wieczór (wieczorem – czasem w złożeniach: ban)
konshū – w tym tygodniu
raishū – w przyszłym tygodniu
kotoshi – w tym roku
rainen – w przyszłym roku

Choć przysłówków czasu można przytoczyć tu dużo więcej, zapamiętajmy jeszcze tylko takie, które można łatwo utworzyć po dodaniu charakterystycznego przedrostka „mai-”, będącego tylko częścią złożeń (nie występuje nigdy samodzielnie) i oznaczającego powtarzalność określenia czasowego:
mainichi – codziennie
maiasa – każdego ranka (codziennie rano)
maiban – każdego wieczoru (codziennie wieczorem)
maishū – w każdym tygodniu
maitsuki – w każdym miesiącu
maitoshi – co roku, w każdym roku
maikai – za każdym razem

Watashi-wa ima-kara ie-o demasu. Zaraz wychodzę z domu.
わたしはいまからいえをでます。   私は今から家を出ます。      
Watashi-wa yoku umi-e ikimasu. Często jeżdżę nad morze.
わたしはよくうみへいきます。
私はよく海へ行きます。
Watashi-wa mainichi gakkō-ni ikimasu. Codziennie codzę do szkoły.
わたしはまいにちがっこうにいきます。
私は毎日学校に行きます。

O godzinie ... – można także tworzyć okoliczniki czasu z poznanych już określeń godzinowych. Wystarczy zaopatrzyć taką formę w partykułę –ni に.

Watashi-wa hachiji-ni daigaku-ni kimasu. „O ósmej przychodzę na uczelnię”.  
わたしははちじにだいがくにきます。
私は8時に大学に来ます。

Około godziny ... – znając partykułę –goro można określać godzinę lub datę mniej dokładnie, w przybliżeniu. „Mniej więcej około pierwszej”, „koło południa”, „w okolicach stycznia” itp. konstrukcje kończą się właśnie partykułą –goro.

Watashi-wa goji-goro kaisha-ni ikimasu. Około piątej idę do pracy.
わたしはごじごろかいしゃにいきます。
私は5時ごろ会社に行きます。
Nanji-goro ie-ni kaerimasu-ka? Około której wracasz do domu?
なんじごろいえにかえりますか。
何時ごろ家に帰りますか。

(Uwaga: czasownik kaeru „wracać” odmienia się tak jak czasowniki spółgłoskowe -kaerimasu. Dla odróżnienia: homonim czasownika kaeru „zmieniać” jest czasownikiem samogłoskowym i odmienia się regularnie – kaemasu.)
Jak widać z powyższych przykładów zapis zdań z użyciem znaków kanji jest zazwyczaj ekonomiczniejszy i bardziej czytelny, niż fonetyczna transkrypcja sylabariuszem japońskim, zwłaszcza gdy nie stosuje się spacji pomiędzy wyrazami w zdaniu.

Poznajmy wreszcie nazwy dni tygodnia, które także mogą nam służyć jako okoliczniki czasu. W języku japońskim dni tygodnia związane są z głównymi żywiołami:

poniedziałek – getsuyōbi (月曜日)  月 (księżyc)
wtorek - kayōbi    (火曜日)  火 (ogień)
środa - suiyōbi  (水曜日)  水 (woda)
czwartek - mokuyōbi  (木曜日)  木 (drzewo)
piątek - kin`yōbi   (金曜日)  金 (metal)
sobota - doyōbi    (土曜日) 土 (ziemia)
niedziela - nichiyōbi   (日曜日) 日 (Słońce)
przykł.:
Doyōbi-ni eigakan-ni ikimasen-ka? „Nie poszedłbyś w sobotę do kina?”
どようびにえいがかんにいきませんか。
土曜日に映画館に行きませんか。

Nazwy miesięcy japońskich opierają się na liczebnikach (od 1 do 12):
zapis cyframi zapis cyframi
japońskimi arabskimi
styczeń - ichigatsu 一月  1月
luty - nigatsu 二月 2月
marzec - sangatsu 三月 3月
kwiecień - shigatsu  四月 4月
maj - gogatsu   五月  5月
czerwiec - rokugatsu  六月 6月
lipiec - shichigatsu   七月 7月
sierpień - hachigatsu   八月 8月
wrzesień - kugatsu 九月 9月
październik - jūgatsu 十月 10月
listopad - jūichigatsu  十一月 11月
grudzień - jūnigatsu   十二月 12月
przykł.:
Sangatsu-ni Doitsu-ni ikimasu. „W marcu jadę do Niemiec.”
3がつにどいつにいきます。
3月にドイツに行きます。

Japońskie cztery pory roku to:
wiosna - haru (春) lato - natsu (夏)
jesień - aki (秋) zima - fuyu (冬)
przykł.:
Natsu-ni doko-e ikimasu-ka? „Dokąd jedziesz latem?”
なつにどこへいきますか。
夏にどこへ行きますか。

Z czasownikami „kierunkowymi” wiąże się często użycie określeń celowości udawania się dokądś, np.: „Jadę do Japonii uczyć się języka japońskiego.”, „Idę so sklepu kupić chleb.” itp. Celowość taką wyraża się po japońsku także partykułą kierunku –ni, którą albo doczepia się:
a)  bezpośrednio do rzeczownika – będącego dopełnieniem w zdaniu:
Kyō kaimono-ni ikimasu. „Dzisiaj jadę na zakupy.”
きょうかいものにいきます。
今日買い物に行きます。
Konban pātii-ni ikimasu. „Dzisiaj idę na przyjęcie.”
こんばんパーティーにいきます。
今晩パーティーに行きます。
Ima-kara sanpo-ni ikimasu. „Zaraz idę na spacer.”
いまからさんぽにいきます。
今から散歩に行きます。

  1. do rdzenia czasownika tzw. „drugiej bazy” – czyli do tej samej formy, do której dodaje się ugrzeczniającą końcówkę – masu, jak w poniższych przykładach:

1) czasowniki spółgłoskowe
yomu – yomimasu – yomi-ni (aby czytać)
kau – kaimasu – kai-ni (aby kupić)

2) czasowniki samogłoskowe
miru – mimasu – mi-ni (aby zobaczyć)
taberu – tabemasu – tabe-ni (aby zjeść)

3) czasowniki wyjątkowe
suru – shimasu – shi-ni (aby zrobić)
(od czasownika kuru nie tworzy się formy celowości)

Nihon-ni nihongo-o benkyō-shi-ni ikimasu. „Jadę do Japonii uczyć się
にほんににほんごをべんきょうしにいきます。 japońskiego”
日本に日本語を勉強しに行きます。

Ashita eiga-o mi-ni ikimasen-ka? Może pójdziesz jutro obejrzeć film?
あしたえいがをみにいきませんか。(dosł.: Nie poszedłbyś jutro obejrzeć filmu?)
明日映画を見に行きませんか。

Kyō yūbinkyoku-ni tegami-o dashi-ni ikimasu. Idę dzisiaj wysłać list na
きょうゆうびんきょくにてがみをだしにいきます。pocztę.
今日郵便局に手紙を出しに行きます。

Toshokan-e hon-o yomi-ni ikimasu. Jadę do biblioteki czytać książki.
としょかんへほんをよみにいきます。
図書館へ本を読みに行きます。

Copyright PJWSTK © 2006 by Piotr Werocy