Użytkownik
Hasło


Lekcje
FAQ


Lekcja 1

Alfabet japoński

Hiragana

 
 

Alfabet
Tabelka odręczna
Zasada 1
Zasada 2
Zasada 3
Zasada 4

 

Zanim przystąpimy do wyjaśniania konstrukcji gramatycznych języka japońskiego, musimy najpierw poznać jego system fonetyczny. Do tego przyda nam się jeden z sylabariuszy japońskich zwany HIRAGANĄ, którego każdy znak odpowiada sylabie. Tych znaków jest 46 i najlepiej jest je zapamiętać w formie tabelki.

 

A

I

U

E

O

A,I,U,E,O

K...

S...

T...

N...

H...

M...

Y...

 


 


R...

W...

 


 


 


-N-

 


 


 


 


Proszę porównać te drukowane znaki hiragany ze znakami pisanymi odręcznie przedstawionymi w kolejnej tabelce. Kolejność pisania kresek jest bardzo ważna w japońskiej sztuce pisania. Należy od samego początku nauki pisma zapamiętywać prawidłową kolejność pisania każdego znaku, ponieważ bardzo trudno jest potem eliminować ewentualne błędy, które stają się nawykiem. Jeszcze jedna uwaga: znaki japońskie pisze się zasadniczo od góry (zaczynając od górnych elementów) i w tendencji od lewej strony do prawej (tak, aby zakończyć pisanie w dolnym prawym rogu). Oczywiście nie wszystkie znaki są tak regularne, niektóre należy pisać inaczej. Tym bardziej ważne się staje zwracanie uwagi na kolejność i kierunek pisanych elementów. Podziałem na kolejne fazy pisania znaku (kolejność pisania kresek) i strzałkami (kierunek pisania kreski) posłużono się w tabelce znaków pisanych odręcznie.

 

W języku japońskim jest tylko 5 samogłosek: a, i, u, e, o, które stoją w hiraganie w tej właśnie afabetycznej kolejności. Samogłoski poza tym, że same są sylabami, służą także do tworzenia sylab ze spółgłoskami, ponieważ w japońskim systemie fonetycznym spółgłoski nie występują samodzielnie (z wyjątkiem jedynej spółgłoski nosowej n). Kolejność zapamiętania następnych sylab ze spółgłoskami jest także określona porządkiem alfabetycznym.
W pierwszym szeregu występuje spółgłoska k kolejno z każdą samogłoską, czyli: ka, ki, ku, ke, ko.
Następny szereg to s w kombinacji z samogłoskami: sa, shi, su, se, so. W tym miejscu proszę zwrócić uwagę na transkrypcję łacińską, jakiej będziemy używali. Japończycy stosują kilka metod łacińskiego transkrybowania swoich sylabariuszy. Najczęściej jednak stosowana na świecie jest transkrypcja spopularyzowana przez J. C. Hepburna (misjonarza pochodzenia amerykańskiego). Stąd wiele z form zapisu przypomina angielskie sylaby. W szeregu spółgłoski s kombinacja z samogłoską i zapisywana jest jako shi a nie si, jak woleliby pewnie Polacy. Shi wymawia się podobnie jak polską sylabę w wyrazie siła.
Kolejną spółgłoską w kolejności jest t odpowiednio w sylabach: ta, chi, tsu, te, to. Wyjątkową sylabę chi należy wymawiać jak polskie ci w wyrazie cisza. Proszę zapamiętać, że spółgłoska t nie łączy się bezpośrednio z samogłoską u, dlatego w japońskim nie ma sylaby tu, a zamiast niej występuje tsu.
Następny szereg nie zaskakuje wyjątkami, spółgłoska n (poza jej tylnojęzykową postacią jak np. w polskim słowie „bank”, która stoi w wyrazach japońskich samodzielnie) daje nam sylaby: na, ni, nu, ne, no.
Kolejna spółgłoska to h w sylabach: ha, hi, fu, he, ho. W japońskim nie ma sylaby hu, a przy czytaniu jego odpowiednika - fu należy pamiętać, żeby powietrze swobodnie przechodziło przez usta, a górne zęby raczej nie dotykały dolnej wargi, jak to się dzieje podczas wymowy polskiej głoski szczelinowej f.
Spółgłoska m tworzy łatwe sylaby: ma, mi, mu, me, mo.
Natomiast kolejny szereg zaczyna się od y (uwaga: y jest transkrypcją spółgłoski j) - wymawianej jak polskie j – dającej tylko trzy sylaby: ya, yu, yo (czytane odpowiednio jak w polskich wyrazach: jajko, jutro, Jowisz).
Japońska głoska r jest wymawiana przez Japończyków przez pojedyncze uderzenie językiem o podniebienie i przypomina formę pomiędzy polskim r i l. Cały szereg to: ra, ri, ru, re, ro.
W szeregu spółgłoski w czytanego jak polskie ł znajdujemy tylko dwie sylaby: wa (jak w polskim wyrazie ławka) i wo (wymawiane przez Japończyków jako o, które służy do zaznaczania w zdaniu dopełnienia). Partykułę (w)o w praktycznym użyciu poznamy później, na tym etapie zatem należy pamiętać, że wszelkie o występujące w wyrazach japońskich zapisujemy znakiem tej samogłoski z pierwszego szeregu.
Ostatnim znakiem w sylabariuszu jest jedyna samodzielna spółgłoska n, która także jest sylabą.

Znaki japońskie ( ideogramy-kanji i znaki sylabariuszy), zwłaszcza podczas nauki, pisze się na kartce w kratkę. Każdy znak powinien być wpisany w kwadracie, a odległość między nimi musi być równa.
Podstawowe znaki hiragany nie oddają jednak wszystkich wartości fonetycznych, jakie możemy spotkać w wyrazach japońskich. Dlatego należy poznać kilka dodatkowych zasad łączenia bądź zestawiania znaków.

Zasada 1.
Szeregi spółgłosek k, s, t oraz h poddają się udźwięcznieniu tzn. spółgłoski w tych szeregach mogą odmienić się w następujące warianty k – g, s – z, t – d, h – b, tworząc nowe szeregi sylab: ga, gi, gu, ge, go ; za, ji, zu, ze, zo ; da, ji, zu, de, do ; ba, bi, bu, be, bo. Aby nadać cechę dźwięczności spółgłosce należy w prawym górnym rogu kwadratu, w którym wpisany jest jeden z powyższej wymienionych znaków, dopisać dwie małe kreski – oznaczenie to nazywa się „nigori”. W ten sposób otrzymamy kolejnych dwadzieścia sylab:

が、 ぎ、 ぐ、 げ、 ご

ざ、 じ、 ず、 ぜ、 ぞ

だ、 ぢ、 づ、 で、 ど

ば、 び、 ぶ、 べ、 ぼ


Szereg ze spółgłoską h jest wyjątkowy, ponieważ oprócz zamiany w sylaby z b, może także przeobrazić się w sylaby z p. Należy w tym celu w prawym górnym rogu wpisać zamiast dwóch kresek małe kółeczko. Tak powstałe sylaby mają wartości:
pa,  pi,  pu,  pe,  po.

ぱ、 ぴ、 ぷ、 ぺ、 ぽ

 


Uważnych kursantów z pewnością zaniepokoiły podwójne oznaczenia dla fonemów ji i zu, które powstają po dopisaniu znaku „nigori” do dwóch sylab shi, chi oraz su, tsu.

S し(shi) じ(ji)       す(su) ず(zu)

T ち(chi) ぢ(ji)       つ(tsu) づ(zu)

W sytuacji, gdy spotkamy w wyrazie japońskim fonem ji lub zu, należy zapisać go wybierając sylabę z szeregu s. Tak dzieje się w większości przypadków. Zapis tych fonemów poprzez sylaby z szeregu t jest uwarunkowany tradycją lub zasadami gramatycznymi. Na tym etapie nauki języka japońskiego wystarczy zapamiętać, że najczęściej stosuje się sylaby z szeregu s z udźwięcznioną spółgłoską, zaś te z szeregu t występują tylko w wyjątkach.

Zasada 2.
Wiele słów japońskich zawiera sylaby z podwojonymi spółgłoskami jak np.: kitte (znaczek pocztowy), sekken (mydło) itp. W takich wyrazach podwójnie występującą spółgłoskę zaznacza się wpisując mały znak tsu w obniżonej pozycji, a potem następującą po niej sylabę. Zatem nasze przykłady powinny być zapisane w ten sposób:

kitte –  きって

sekken – せっけん

Uwaga: podwójnie występująca głoska n w wyrazach japońskich nie może być zapisana w powyższy sposób, ponieważ jest to jedyna spółgłoska, która może występować samodzielnie jak np.: konnichi-wa (dzień dobry) こんにちは、 konna (taki) こんな itp.

 

Zasada 3.
Wszystkie sylaby (oprócz samodzielnego n) mogą być przedłużone i wymawiane wtedy dwa razy dłużej. Na przykład szereg spółgłoski k może dawać poza zwykłymi sylabami ich dłuższe postaci, jak: kāかあ, kiiきい, kūくう, kēけえ, kō こう. Zapis łaciński to najczęściej pozioma kreska nad samogłoską (z wyjątkiem „ii”), która oznacza podwójną jej długość. Zapis długich sylab w hiraganie polega na dopisaniu drugiej tak samo brzmiącej samogłoski, która kończy poprzednią sylabę. Największe problemy powodują długie sylaby kończące się samogłoską –o, ponieważ w piśmie, poza nielicznymi przypadkami – wyjątkami, przedłuża się je poprzez dodanie u a nie zwykłego o. Wzmianki także wymaga wariant dwóch stojących obok siebie samogłosek „ei”, które są przez Japończyków raczej wymawiane jako: [ee] a nie [ei], jak w wyrazie sensei („mistrz”, „nauczyciel”) czytanym jako: [sensee]. Ale powyższe uwagi dotyczą tylko wymowy, w piśmie zachowuje się „i” po samogłosce „e”.

 

Zasada 4.
Ostatnią zasadą, którą należy poznać jest metoda tworzenia sylab jotowanych – zakończonych na ya, yu bądź yo jak np. kyo, sha, cha, nyu, hya, byo, myo, ryu (wymawianych jak sylaby w polskich wyrazach: kiosk, siadać, ciocia, Haniu, hiacynt, antybiotyk, ramiona, akwarium) i wiele innych. Mogą to być sylaby tylko z rzędu i czyli : ki, shi, chi, ni, hi, mi, ri, ji, bi, pi, do których dostawia się mały znak odpowiednio: ya, yu, bądź yo w obniżonej pozycji. Tworzą one wtedy razem jedną sylabę np.: kyu きゅ; shoしょ; ju じゅ; hyaひゃ; byaびゃ itp. Zwróćmy uwagę na to, że zestawienie sylab standardowej wielkości także jest możliwe, ale wtedy zachowuje się ich wartość fonetyczną i sylabiczną zarazem: kiyuきゆ; niyaにや; biya びやitp. jak w polskich wyrazach i wyrażeniach: na kiju, nijaki, wbijać.

Zostaje jeszcze do omówienia problem występowania spółgłoski n przed sylabami jotowanymi bądź przed samogłoskami. Można sobie wyobrazić sytuację, w której stoją one obok siebie i muszą być wymawiane oddzielnie, np.: こんやく (婚約― „zaręczyny”) – w zapisie łacińskim przyjęto zasadę, iż dla zaznaczenia samodzielnej spółgłoski n stawia się po niej znak apostrofu: kon`yaku. Zapis konnyaku jest natomiast transkrypcją japońskiego こんにゃく (konnyaku - gatunek kartofla). Innym przykładem takiej pary może być:

せんえん (千円― „tysiąc jenów”) sen`en
せんねん(千年 „tysiąc lat”) sennen
lub: きねん(記念― „pamiątka”) kinen
きんえん(禁煙― „zakaz palenia papierosów”) kin`en itp.

Copyright PJWSTK © 2006 by Piotr Werocy